Wat gebeurt er met de mantelzorgwoning als de zorg stopt?

Als de mantelzorg stopt, bijvoorbeeld na overlijden of verhuizing naar een verpleeghuis, mag de mantelzorgwoning volgens IPLO niet als extra reguliere woning worden gebruikt. Een tijdelijk gebouw wordt weggehaald, een bijgebouw wordt weer gewoon bijgebouw en in de woning woont weer 1 huishouden.

Check welke regels gelden voor jouw adres

Waarom de woning niet zomaar kan blijven

Een mantelzorgwoning is juridisch geen extra woning. IPLO noemt het "tijdelijk gebruik, zolang de mantelzorg nodig is". Daarom mag je een bijgebouw nu zonder vergunning voor mantelzorg gebruiken, op basis van artikel 22.36 van de bruidsschat in het omgevingsplan.

Valt de mantelzorg weg, dan valt ook de grond voor die uitzondering weg. IPLO beschrijft wat er dan gebeurt:

• Er woont weer 1 huishouden in de woning.
• Een bijgebouw in de tuin wordt weer als bijvoorbeeld garage gebruikt.
• Een tijdelijk gebouw wordt weggehaald.

Wil je het gebouw daarna als woning blijven gebruiken, dan is volgens IPLO een ruimtelijke inpassing als reguliere woning nodig. Dat is een besluit van de gemeente, geen automatisme.

Weghalen of laten staan?

Of de mantelzorgwoning weg moet, hangt af van hoe die er is gekomen. IPLO maakt onderscheid tussen een tijdelijk gebouw, dat weg moet, en een bestaand of vergunningvrij bijgebouw, dat mag blijven als bijgebouw. Bij een omgevingsvergunning staan de voorwaarden in de vergunning zelf.

ABN AMRO schrijft op de eigen hypotheekpagina dat de woning na de mantelzorg mag blijven staan, maar niet meer als woning gebruikt mag worden, en dat keuken en badkamer dan weg moeten. Dat is de lezing van de bank; de gemeente beslist wat er in jouw geval moet.

Tijdelijk toegestaan: let op de termijn

Sommige gemeenten staan een (pre-)mantelzorgwoning toe voor een vaste periode. IPLO noemt een maximum van 10 jaar bij tijdelijk toelaten: "Na 10 jaar is het gebruik in strijd met het omgevingsplan en moet het gebruik gestopt worden." Staat er een termijn in je vergunning, dan geldt die, ook als de zorg eerder stopt of langer duurt.

Na overlijden: wat erven de nabestaanden?

De mantelzorgwoning hoort bij het perceel van de hoofdwoning. De Rechtbank Oost-Brabant oordeelde op 7 april 2020 dat woning en mantelzorgwoning samen 1 WOZ-object zijn. Wie het huis erft of koopt, krijgt dus ook het bijgebouw, met dezelfde beperkingen voor het gebruik.

Een lagere WOZ-waarde omdat de woning ooit weg moet, is niet vanzelfsprekend. De Rechtbank Midden-Nederland wees op 28 maart 2022 een verlaging van €293.000 naar €201.000 af, omdat de eigenaar niet aannemelijk maakte dat de mantelzorgwoning na zijn overlijden verwijderd moest worden (ECLI:NL:RBMNE:2022:1119).

Wat verandert er vanaf 2027?

Het Rijk wil mantelzorg- en familiewoningen landelijk vergunningvrij maken in het Besluit bouwwerken leefomgeving. Volgens IPLO gaan die wijzigingen naar verwachting op 1 januari 2027 in; het besluit was op 30 september 2026 nog niet vastgesteld. De familiewoning is bedoeld voor familie in de eerste graad, ook zonder zorgrelatie.

Voor de situatie na de zorg kan dat verschil maken. Als er na de mantelzorg een kind, ouder of ander familielid in de eerste graad in gaat wonen, valt dat naar verwachting onder de familiewoning, mits aan de voorwaarden wordt voldaan. Bewoning door anderen, zoals een huurder buiten de familie, valt er niet onder.

Wat er moet gebeuren als ook de familiebewoning stopt, is nog niet duidelijk uitgewerkt. Volgens Schulinck (juni 2025) bevat het ontwerp geen informatieplicht bij beëindiging. Omgevingsweb (mei 2026) stelt dat "vooral het houden van de regie bij beëindiging" een uitdaging wordt voor gemeenten. Lees meer in familiewoning vergunningvrij vanaf 2027.

Per gemeente verschillend

Gemeenten leggen in eigen beleid vaak vast wat er na afloop moet. Land van Cuijk geeft voor een bijwoning (sinds 22 augustus 2025) een vergunning van maximaal 15 jaar; na die termijn moet de oorspronkelijke situatie worden hersteld, tenzij het gebouw dan voldoet aan de regels voor een vergunningvrije mantelzorgwoning en er mantelzorg is. Wijzigingen in het gebruik moeten binnen 1 maand worden gemeld.

Steenwijkerland eist in het beleidskader tiny houses (sinds 29 mei 2025) dat een tiny house na de vergunningstermijn van maximaal 15 jaar wordt verwijderd en het terrein op eigen kosten in de oude staat wordt teruggebracht. Bekijk wat jouw gemeente regelt via het overzicht per gemeente.

Wat kost het

Kosten voor weghalen of terugbouwen naar bijgebouw verschillen per situatie en staan niet in de bronnen die wij lazen. Houd er bij de aanschaf al rekening mee. Een overzicht van aanschafprijzen staat in wat kost een mantelzorgwoning?.

Denk vooraf na over het einde

Leg bij de start vast wie eigenaar is van de mantelzorgwoning, wat er na de zorg mee gebeurt en wie de kosten draagt. Twijfel je of je beter nu kunt bouwen of tot 2027 wacht, lees dan mantelzorgwoning: nu of 2027.

De check laat zien welke gemeentelijke regels er voor jouw adres gelden, met de bron erbij. Meer over het onderwerp lees je op woning in de tuin.

Dit is algemene informatie, geen juridisch advies. De gemeente beslist.