Mantelzorgwoning nu aanvragen of wachten tot 2027?

Wil je een mantelzorgwoning voor 2 personen en heb je een verklaring van de huisarts of wijkverpleegkundige, dan kun je onder de huidige regels vaak al vergunningvrij bouwen (bruidsschat, artikel 22.36). Wachten loont vooral als je geen verklaring hebt, met meer dan 2 personen wilt wonen of een familiewoning wilt zonder zorg: die mogelijkheden komen pas met het Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat volgens de VNG naar verwachting op 1 januari 2027 ingaat.

Check welke regels gelden voor jouw adres

Wat verandert er per 2027?

Volgens het ontwerpbesluit van 19 december 2025, de Rijksoverheid en Omgevingsweb:

	Nu (bruidsschat)	Naar verwachting vanaf 1 januari 2027 (Bbl)
Waar staan de regels	Omgevingsplan van de gemeente	Landelijk, in het Bbl
Mantelzorgverklaring	Nodig	Vervalt
Aantal bewoners	Maximaal 2, 1 huishouden	Geen maximum, 1 huishouden
Familie zonder zorg	Niet geregeld, meestal niet toegestaan	Eerste graad toegestaan
Plek	Achtererfgebied	Achtererfgebied
Buiten bebouwde kom of stedelijk gebied	Verplaatsbaar, max. 100 m2	Verplaatsbaar, max. 100 m2
Kan de gemeente het beperken	Ja, via het omgevingsplan	Niet vergunningplichtig maken, wel indirect

De maximale oppervlakte en hoogte blijven in het ontwerp grotendeels gelijk: maximaal 5 meter hoog en maximaal 150 m2 aan bijgebouwen, afhankelijk van je erf. Zie Hoe groot mag een mantelzorgwoning zijn?.

Hoe zeker is 2027?

De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 1 juli 2026 in werking getreden. Het besluit met de regels voor mantelzorg- en familiewoningen ging volgens Binnenlands Bestuur op 13 juli 2026 voor advies naar de Raad van State. Volgens het ontwerpbesluit gaat het in "op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip".

Het definitieve besluit hebben we op 10 oktober 2026 niet in het Staatsblad gevonden. Zowel de datum als details van de inhoud kunnen dus nog veranderen.

Wanneer je beter nu kunt doorgaan

• De zorg is nu nodig. Is er een verklaring van huisarts, wijkverpleegkundige of sociaal-medisch adviseur, en wonen er maximaal 2 personen in de woning, dan kun je volgens de huidige regels vaak al vergunningvrij aan de slag.
• Je gemeente is ruim. Sommige gemeenten hebben de regels in hun omgevingsplan verruimd. Maashorst meldde in december 2025 dat de regels voor mantelzorgwoningen "soepeler" zijn geworden, met een verklaring van een wijkverpleegkundige of onafhankelijk arts en zonder leeftijdsgrens.
• Je bouwt een verplaatsbare unit buiten de bebouwde kom. Daarvoor geldt nu en in het ontwerp dezelfde grens van 100 m2.

Let op: een woning die je nu bouwt voor mantelzorg, valt onder de huidige regels. Na afloop van de zorg moet er volgens IPLO weer 1 huishouden wonen, of moet een tijdelijk bouwwerk weg. Of een woning die je nu bouwt na 2027 als familiewoning gebruikt mag worden, staat niet expliciet in het ontwerpbesluit. Ga dat na bij de gemeente.

Wanneer wachten loont

• Je hebt geen mantelzorgverklaring. Bijvoorbeeld omdat je ouders nog gezond zijn maar dichtbij willen wonen. Volgens het ontwerpbesluit is die verklaring vanaf de nieuwe regels niet meer nodig.
• Er wonen meer dan 2 personen. Denk aan een kind met partner en kinderen. De Rijksoverheid schreef op 19 december 2025 dat er geen maximum aantal personen geldt, zolang ze 1 huishouden vormen.
• Het gaat om familie zonder zorg. De familiewoning voor familie in de eerste graad bestaat pas onder de nieuwe regels. Lees Familiewoning vergunningvrij vanaf 2027.
• Je gemeente is streng. Heeft je gemeente de bruidsschat ingeperkt, dan geldt vanaf de nieuwe regels het landelijke Bbl. De gemeente kan de regeling dan volgens Binnenlands Bestuur niet meer vergunningplichtig maken.

Wat je nu al kunt doen

Ook als je wacht, kun je je voorbereiden. Meet je achtererfgebied op en tel bestaande bijgebouwen mee, want die gaan van je maximale oppervlakte af. Check of je perceel onder een uitzondering valt, zoals een monument, beschermd dorpsgezicht of waterkering: daar geldt de vergunningvrije regeling volgens het ontwerp niet. En vraag offertes op basis van de afmetingen in het ontwerp, met een slag om de arm voor de definitieve tekst. Een overzicht van kosten staat in Wat kost een mantelzorgwoning?.

Per gemeente verschillend

Tot de nieuwe regels ingaan, bepaalt het omgevingsplan van je gemeente wat mag. Maashorst is een voorbeeld van een gemeente die de regels heeft verruimd; Hellendoorn heeft sinds 6 december 2022 eigen beleid voor een pre-mantelzorgwoning met een tijdelijke vergunning van maximaal 10 jaar. Bekijk het overzicht per gemeente of lees alle regels in Mantelzorgwoning: alle regels voor 2026 en 2027.

Check je adres

Checkhuis laat zien welke regels er voor jouw adres gelden, met de bron erbij. Zo zie je of je gemeente afwijkt van de standaardregels en of er een beperking op je perceel ligt.

Dit is algemene informatie, geen juridisch advies. De gemeente beslist.